Het gat na de dood van God

Het gat na de dood van God

Door Ad van Nieuwpoort

De nieuwste roman van Michel Houellebecq bevat niet zozeer een felle Islamkritiek als wel een genadeloze diagnose van het geestelijke klimaat in West-Europa. Was in Houellebecqs eerdere werk het Westen nog een zieke patiënt, inmiddels is hij terminaal. 'We moesten ons bij de feiten neerleggen', aldus de tot de Islam bekeerde rector van de Parijse universiteit, 'nu West-Europa zo'n weerzinwekkende graad van ontbinding had bereikt, was het niet meer in staat zichzelf te redden - net zomin als het antieke Rome dat was geweest in de vijfde eeuw van onze jaartelling'. De hoofdrolspeler in dit verhaal kent de lezer van het werk van Houellebecq inmiddels. Het is de  eenzame, 44-jarige François die als docent werkzaam is aan de Sorbonne. Hij is gespecialiseerd in het werk van Joris-Karl Huysmans, een Franse auteur wiens werk wordt getypeerd als slotstuk van de 19e eeuw. Hij leeft een volstrekt geïsoleerd leven, is een gretige afnemer van drank, sigaretten en internetporno en heeft korte affaires met jonge studentes waarvan de meest dierbare hem achterlaat als zij besluit naar Israël te emigreren. Zijn enige trouwe vriend is zijn studie-object: Huysmans, wiens biografie opmerkelijke parallellen vertoont met François zelf. 'Precies zo is een boek dat je dierbaar is vooral een boek waarvan de schrijver je dierbaar is, je wilt hem terugzien en je dagen met hem doorbrengen', zo verzucht François over de tijd dat hij zich met Huysmans bezighoudt. Onderworpen gaat over het Frankrijk van 2020. De Moslimpartij is de grootste partij geworden dankzij de totaal verzwakte en verdeelde Franse en Europese politiek. De leider van de Moslimpartij blijkt het gematigde alternatief voor het extreme Front National. Hij weet binnen mum van tijd Westerse ongelovigen aan zich te binden. Met name de mogelijkheden die polygamie biedt, spreken François tot de verbeelding. De ingevoerde sharia lijkt zo gek nog niet. Het zorgt voor rust en orde. Maar bovendien blijkt deze gematigde Islam te voorzien in een ideologische en spirituele dimensie die na het verdwijnen van de grote verhalen en de dood van God node gemist werd in Europa. De westerling is niet meer zelf tot bezieling in staat. Het project van de Verlichting is uitgelopen op een nietszeggende, platte en decadente cultuur van consumentisme met achter de zogenaamd beschaafde façades een angstwekkende leegte. Dit boek vormt een aanklacht tegen de Westerse cultuur en haar politiek die volstrekt gedateerd is en niet meer in staat blijkt om de huidige problemen waarmee zij mondiaal wordt geconfronteerd het hoofd te bieden. Ze lijkt zich te hebben neergelegd bij de gang der dingen en heeft nauwelijks meer enige morele weerstand omdat ze door en door cynisch is geworden.

Ik lees dit boek ten tijde van de aanslagen in Koeweit, Tunesië en Frankrijk. Gestoorde gekken beginnen te schieten op Westerse badgasten die liggen te zonnebaden op Arabische stranden. En tegelijkertijd bevolken stromen vluchtelingen failliete Griekse vakantie-eilanden die simpelweg huis en haard verlaten om aan de hel van IS te ontkomen. Noord-Europa houdt niet alleen de hand op de knip maar sluit ook nog het liefst de grenzen. Hoe lang nog? Dit boek van Houellebecq heb ik gelukkig uit. Nee, het is geen kabbelend romannetje. Wie goed leest, ook tussen de regels door, slaapt de komende nachten onrustig. Uit angst voor de Islam? Misschien wel eerder vanwege het ontbreken van een serieus alternatief. Ik zet mij deze zomer maar weer eens aan stevige theologie. 'Voor een betere weerstand!', riep Miskotte ooit in bezettingstijd.  

Ad van Nieuwpoort

Terug naar overzicht…