Kerk op sandalen

Kerk op sandalen

Door Ad van Nieuwpoort

Kerk op sandalen

De Protestantse Kerk heeft een dapper rapport gelanceerd. Er is al veel over geschreven en gediscussieerd. Een verademing is het dat het moderamen van de synode het aandurft terug te gaan naar de basisvragen. ‘Back to basics’ noemen ze dat. Waar ging het in de kerk ook al weer om? Wat maakt de kerk tot kerk? Urgente vragen waar ik als predikant al vele jaren mee rondloop. Deze vragen worden in het rapport niet vrijblijvend aan de orde gesteld maar meteen consequent doordacht met het oog op de eigen organisatie van de kerk. Een pleidooi voor een ‘sandalenmentaliteit’, zoals men het noemt. Minder vergaderen en meer bezig zijn met waartoe de kerk is geroepen. Hoera! zou ik zeggen. Dat logge instituut moet beweeglijker en meer toegesneden op de inhoud en op de context waarin zij kerk is. Dat lijkt me alleen maar winst. Laten we hopen dat ook de nieuwe scriba in deze geest verder zal willen denken. En óók de vraag zal durven stellen of bijvoorbeeld een landelijk dienstencentrum, inclusief het grote gebouw en soms dito salarissen, wel past bij zo'n ‘sandalenkerk’…

Winst dus, dit 'sandalenkerk-rapport', maar er zijn ook kritische vragen te stellen. Want wat betekent 'back to basics’ eigenlijk? De opstellers van het rapport zien de tijdgeest dapper in het gezicht; ze beschrijven in eenvoudige, begrijpelijke woorden de veranderingen in de samenleving. Kordaat, zonder geklaag, worden die koeien bij de horens gevat. Maar dan? Dan komt het er natuurlijk wel op aan. Wat heeft de kerk dan aan onze tijd en onze samenleving te bieden? Wat zijn de 'basics' waarop we kunnen terugvallen?

Natuurlijk verwacht ik dan geen theologisch betoog. En ik begrijp ook dat die 'basics' nog niet zo eenvoudig te formuleren zijn als je iets op wilt schrijven voor een kerk van Noord-Holland tot aan de Biblebelt. Toch leggen de schrijvers van het rapport een heel duidelijk accent: volgens hen gaat het in de kerk om ‘geloof’. Ook op de website van de PKN is dat het eerste en belangrijkste tabblad. Daarna volgt: ‘Actief in de kerk’,  ‘Over ons’ en ‘Steun ons’. De kerk is dus een plaats voor ons geloof. Daar kun je terecht voor vragen over geloof, daar mag je ‘geloven’, midden in een samenleving die heel veel andere geloven kent. Dat lijkt logisch, maar wordt de kerk dan niet al snel een club van gelovigen, van eensgezinden, een 'gezindte'? De kerk hangt immers dan af van onze subjectieve keuze, onze mening, ons ‘geloof’. De rooms-katholieke theoloog Erik Borgman zei deze dagen in een interview precies het tegenovergestelde: ‘De kerk is al iets voordat de gelovigen iets gedaan hebben. Het geloof kan niet zijn eigen grondslag zijn. Als de kerk dat niet meer begrijpt, blijft ze proberen zichzelf uit het moeras te trekken.’ Borgman lijkt wel meer protestant dan dit rapport van de PKN. In dat rapport wordt juist alle nadruk gelegd op ‘believe, belong, behave’: een mens wil geloven, hij wil ergens bijhoren en hij wil ‘goed leven’.

Met name door deze nogal triviale sociologische trits ‘believe, belong and behave’ verraadt zich een heel sterke concentratie op wat ‘de gelovigen’ zouden willen en moeten. De bijbel wordt in een alinea wel genoemd als bron en norm, maar speelt in dit rapport niet echt de rol die hij krijgt toegedicht. Terwijl als het nu gaat om wat de kerk de wereld te bieden heeft, dan gaat het toch in de eerste plaats om het getuigenis van profeten en apostelen en toch niet om ‘ons’ geloof? Ik merk juist in toenemende mate dat de vraag naar dat verhaal van Mozes en Jezus groeit. Denk alleen al aan de bestseller De Bijbel voor ongelovigen, aan veel bezochte theatervoorstellingen over Genesis en succesvolle bijbeltafels in kroegen. Zou de 'sandalenkerk' niet daar helemaal op moeten inzetten in plaats van op het 'geloof' van de gelovigen? Dat veelkleurige verhaal (en dan heb ik het niet alleen over het Nieuwe Testament) zou ons nog wel eens een verrassende richting kunnen wijzen in het zoeken naar de betekenis van de kerk. In dat verhaal gaat het immers voortdurend over dat wij het met ons geloof helemaal niet redden maar dat er iemand anders is die in ons gelooft. Ik zou dan ook als kernbegrippen niet kiezen voor ‘believing, belonging en behaving’ maar voor: leren, vieren en dienen. Daarin gaat het immers in de eerste plaats over het verhaal dat ons samenbrengt en ons elke keer weer tot geloof moet brengen.

Waar een Woord is is een weg! Men had geen betere titel kunnen bedenken. Maar laten we dan eerst en vooral de kerk begrijpen als een gemeente rondom dat Woord. De kerk is allereerst een plaats om ontvankelijk te worden. Te horen naar iets anders dan wat ik geloof, of waar ik bij zou willen horen of wat ik wil doen. Niet ons geloof gaat voorop maar het Woord van de God van Mozes en Jezus. De kerk doet zichzelf onrecht als zij haar predikanten bemiddelaars laat zijn in levens- en geloofsvragen of in het uitzenden van boodschappen. Juist in de netwerksamenleving die het rapport zo precies beschrijft, kan de kerk niet met minder aankomen dan met voorgangers die weten hun weg weten in dat Woord, en in twintig eeuwen traditie, niet alleen als ‘gelovige’ maar ook als deskundige. Dat betekent dus ook een flinke investering in je predikantenopleiding waar weer degelijk de grondtalen worden geleerd en men nieuwe wegen zoekt in de theologische exegese. Goede communicatieve theologen hebben we nodig die midden in onze huidige cultuur staan, deze ook van binnenuit kennen en die als gesprekspartners een rol kunnen spelen in het publieke debat dat schreeuwt om verdieping. We hebben kritisch opgeleide mensen nodig met een verhaal dat er toe doet. Het ontbreekt ten enenmale in dit rapport. En dat is een gemiste kans.

Ik hoop dat in de bespreking van dit rapport ook naar mensen als Erik Borgman wordt geluisterd. Het gaat niet om ons geloof. Daar zit de wereld ook helemaal niet op te wachten. Het gaat om die gave die ons is geschonken. Die spreekt, zelfs als wij zwijgen. Een kerk op sandalen? Ik teken ervoor. Maar dan ook wel als een bedelaar bij het verhaal van Mozes en Jezus.

Ad van Nieuwpoort

 

 

Terug naar overzicht…